Handleiding

1. Installeren en starten

Commanding the Century draait op Windows. Er is geen installatieprogramma nodig: pak de spelmap uit op een plek naar keuze en start CommandingTheCentury.exe, of dubbelklik start.bat. Na het introfilmpje (elke toets slaat het over) kom je in het hoofdmenu.

• Grafische kaart: het spel gebruikt DirectX 12 / Vulkan en valt op oudere pc's vanzelf terug op OpenGL. Zie je een zwart scherm of start het niet, start het dan met CommandingTheCentury.exe --rendering-driver opengl3.
• Firewall: bij de eerste keer hosten vraagt Windows of het spel het netwerk mag gebruiken. Sta dat toe voor privénetwerken.
• Geen account nodig: het spel heeft geen internetverbinding of login nodig.

2. Hoofdmenu en lobby

Achter het hoofdmenu ligt het dorp van je volk in het gouden uur. Hier stel je in:

• Spelersnaam en kleur: zo zien anderen je in de lobby en in het spel.
• Land: het volk waarmee je speelt. Alle legers volgen dezelfde regels, alleen het Woestijnfront speelt anders (zie hoofdstuk 18).
• Taal: Nederlands of Engels.
• Graphics: Laag, Middel of Hoog (zie hoofdstuk 22).

Vanuit het menu kun je een spel hosten, meedoen aan een spel in je netwerk of via IP, of tegen de computer spelen. In de lobby kiest iedereen kleur, team en land en zet zich op Klaar. De host kiest de spelinstellingen:

3. Doel van het spel

Je wint door alle gebouwen en werkploegen van je tegenstanders te vernietigen. Spelers in hetzelfde team winnen samen en delen hun zicht. Wie geen kans meer ziet, kan via het menu opgeven. Na afloop toont het scorescherm hoeveel eenheden iedereen vernietigde en verloor en hoeveel gebouwen werden gesloopt.

4. Het scherm

• Bovenbalk: je voorraad voedsel, hout, goud, staal en olie, je bevolking (huidig en maximum), het huidige tijdperk en de knop Menu.
• Minimap (linksonder): een draaiende ruit met het hele slagveld. Gebouwen staan erop in spelerskleur, eenheden als stippen. Het witte kader is wat je camera ziet. Linksklik verplaatst de camera, rechtsklik stuurt je selectie erheen. Werkloze werkploegen knipperen geel.
• Selectiepaneel (midden onder): naam, leven en details van wat je geselecteerd hebt, zoals brandstof en munitie van vliegtuigen, de accu van een drone of de bezetting van een bunker.
• Commandoknoppen (rechtsonder): bouwen, trainen, onderzoek en bevelen. Zweef erover voor een kaart met kosten, cijfers en waar een eenheid sterk en zwak tegen is.
• Meldingen: aanvallen, voltooide gebouwen, nieuw tijdperk, volle pakhuizen. Druk op Spatie om naar de laatste gebeurtenis te springen.

5. Camera en selecteren

De camera kijkt schuin op het slagveld, zoals in Age of Empires. Schuif met WASD, de pijltjestoetsen, de schermrand of door met de middelste muisknop te slepen. Zoom met het muiswiel. Draai met Q en E en kantel met PgUp en PgDn (of Alt + slepen). Home zet de camera terug.

Selecteer met een linksklik of sleep een kader. Een dubbelklik selecteert alle eenheden van hetzelfde type op het scherm, Shift voegt toe aan je selectie en Tab wisselt tussen de soorten in een gemengde selectie. Maak controlegroepen met Ctrl + 1-9. Druk het cijfer om de groep te kiezen; twee keer drukken brengt de camera erheen.

De rechtermuisknop doet wat bij het doel past: lopen naar een plek, aanvallen van een vijand, verzamelen van een grondstof, bouwen of repareren van een eigen gebouw, een bunker of dorpshuis bezetten, of instappen in een landingsvaartuig.

6. Grondstoffen en economie

Alles draait om vijf grondstoffen. Je werkploegen verzamelen ze en brengen ze naar de dichtstbijzijnde opslagplaats met ruimte.

Opslag is echt. Het hoofdkwartier houdt 1000 per grondstof en een pakhuis 800. Goud past maar beperkt: 300 in het hoofdkwartier en 150 in een pakhuis. Zitten je pakhuizen vol, dan krijg je een melding en moet je er een bijbouwen. Bouwen en trainen halen de kosten uit de dichtstbijzijnde pakhuizen, en je werkploeg haalt het bouwmateriaal daar eerst op. Gaat een pakhuis verloren, dan is de inhoud weg.

Wegen (5 hout per tegel) versnellen alles wat erover rijdt of loopt: soldaten 30%, rupsvoertuigen 25%, wielvoertuigen en werkploegen 60%. Klik en sleep om een weg aan te leggen. Wegen kunnen niet kapotgeschoten worden.

Werkploegen worden elk tijdperk beter: paard en wagen, dan een Fendt-trekker, dan een trekker met graafkraan, een Toyota Hilux en ten slotte een DAF-kipper met Atlas-graafkraan. Elk tijdperk werken ze 20% sneller. Laat ze nooit stilstaan: druk op . om de volgende werkloze ploeg te kiezen.

7. Bouwen

Selecteer een werkploeg en druk op B (of klik op Bouwen) en dan op de letter van het gebouw. Een doorzichtig model laat zien waar het komt; groen betekent dat het past. Linksklik om te plaatsen, rechtsklik of Esc om te annuleren. Muren, loopgraven en wegen trek je met klikken en slepen als een lijn. Plaatsen kan ook op halve tegels.

Een gebouw verrijst in zes zichtbare fases: bouwplaats met piketten, fundering, halve muren met steiger, muren met dakconstructie, dak half gedekt en klaar. Zet meer ploegen op een bouwplaats om sneller te bouwen. Beschadigde gebouwen herstel je door er met een werkploeg op te rechtsklikken.

Een overzicht van alle gebouwen met kosten en functie staat op de pagina Gebouwen. De belangrijkste in volgorde van een gewone opbouw: huizen, een pakhuis, een boerderij, een kazerne, een staalfabriek, een bank, een vliegveld en vanaf 1925 een fabriek en het inlichtingen- en ontwikkelingscentrum.

8. Bevolking en trainen

Elke eenheid neemt bevolkingsplaatsen in: een soldaat 1, een tank 2 tot 4, een slagschip 5 of 6. Huizen geven 5 plaatsen en het hoofdkwartier 10, tot een maximum van 200 (het Woestijnfront: 120). Krijg je de melding Bouw meer huizen!, dan zit je aan je grens.

Selecteer een gebouw om te trainen. De knoppen staan in een raster dat overeenkomt met je toetsenbord: de bovenste rij is Q W E R T, de middelste A S D F G en de onderste Z X C V B. Een gebouw toont steeds het beste model per soort dat je tijdperk toelaat. Zet een verzamelpunt met R of een rechtsklik terwijl het gebouw geselecteerd is: nieuwe eenheden lopen daar dan vanzelf heen.

• Hoofdkwartier: werkploegen, en opwaarderen naar het volgende tijdperk.
• Kazerne: infanterie, mitrailleurs, antitank, sluipschutters, hospikken, dronebedieners en in 1914 ook veldgeschut, pantserwagens, de Mark IV en de luchtafweerwagen.
• Fabriek (vanaf 1925): tanks, motoren, pantservoertuigen, artillerie, luchtafweer en raketwerpers.
• Vliegveld: jagers, bommenwerpers, helikopters en kamikazedrones.
• Haven: de hele vloot, van vissersboot tot vliegdekschip.

9. Tijdperken

Bij het hoofdkwartier waardeer je op naar het volgende tijdperk. Dat kost grondstoffen en tijd:

Na de opwaardering worden je bestaande eenheden een voor een omgebouwd naar het nieuwste model van hun lijn, met een gouden glinstering. Je gebouwen krijgen de bouwstijl en uitrusting van de nieuwe tijd, gebouwen worden 15% steviger per tijdperk, en de naam en vlag van je land kunnen veranderen. Op de pagina Tijdperken zie je per tijdperk welke eenheden erbij komen.

10. Onderzoek

In het inlichtingen- en ontwikkelingscentrum (vanaf 1925) onderzoek je verbeteringen in vier takken: vuurkracht, bescherming, strategie en economie. Elk onderzoek heeft drie niveaus, kost goud en wordt per niveau sterker. Voorbeelden: infanterie +15% schade, voertuigen 12% minder schade, alles 8% sneller herladen, 6% meer bereik, 1 tegel meer zicht, of 12% sneller verzamelen en 15% sneller bouwen. Het radarcentrum heeft een eigen onderzoek: de spionagesatelliet. De volledige lijst staat op Gebouwen.

11. Bank, beurs en oorlogsobligaties

De bank is je goudkluis (4000 goud) en een afleverplek voor goudzoekers. Selecteer de bank voor:

• De beurs: koop of verkoop voedsel, hout, staal en olie per 100 tegen goud. Alle spelers delen dezelfde koersen. Kopen drijft de prijs op, verkopen drukt hem, en daarna zakt hij langzaam terug. Verkopen levert 25% minder op dan kopen kost.
• Oorlogsobligaties: leg 100 + 100 × je tijdperk aan goud in. Na 150 seconden krijg je 35% meer terug. Je kunt er drie tegelijk hebben. Valt de bank, dan zijn ze waardeloos.

Let op: wie een kluis verwoest, plundert de helft van het goud. Bescherm je bank daarom met luchtafweer en troepen.

12. Gevechten

Rechtsklik op een vijand om aan te vallen. Met A en een klik op de grond geef je een aanvalsmars: je eenheden lopen erheen en vallen onderweg alles aan wat ze tegenkomen. S stopt, H houdt de positie (niet achtervolgen) en P laat patrouilleren tussen twee punten.

Elk wapen doet meer of minder schade tegen een soort doel:

• Mitrailleurs maaien infanterie neer, maar doen weinig tegen pantser.
• Antitank (antitankgeweer, bazooka, RPG, Javelin) kraakt voertuigen en gebouwen.
• Sluipschutters schieten van ver en zijn dodelijk voor infanterie, maar vuren langzaam.
• Artillerie en bommenwerpers slopen gebouwen en raken groepen tegelijk, maar artillerie kan niet van dichtbij schieten.
• Jagers en luchtafweer ruimen de lucht.
• Tanks zijn sterk en allround, maar kwetsbaar voor antitank en aanvalshelikopters.

Houd je soldaten in leven met hospikken (genezen infanterie in de buurt) en een veldhospitaal (geneest alle eenheden in de buurt). Met R laat je soldaten rennen: 40% sneller, maar 20% meer schade. Met G gaan ze liggen: halve schade, maar kruipen gaat langzaam. Wie stilstaat en vuurt, gaat vanzelf liggen.

Gebouwen raken zichtbaar beschadigd: roet, branden en rook nemen toe en bij nul leven storten ze in. Neutrale dorpsgebouwen kun je bezetten met infanterie (rechtsklik) of slopen met een aanvalsbevel.

13. Dekking, loopgraven en bunkers

• Loopgraven (10 hout per stuk): klik en sleep om een linie te graven. Elk stuk biedt plaats aan 3 soldaten, die nog maar 35% van de directe schade krijgen. Tanks en andere rupsvoertuigen kunnen eroverheen, wielvoertuigen en werkploegen niet.
• Bunkers: schieten niet zelf. Rechtsklik met soldaten op de bunker om er tot 6 in te zetten. Ze vuren met 40% meer bereik en zijn onkwetsbaar tot de bunker valt. Met U komen ze eruit.
• Luchtafweerstelling en kustbatterij: hebben 3 soldaten als bemanning nodig. Met een halve bemanning vuren ze langzamer, zonder bemanning helemaal niet. De luchtafweerstelling groeit mee met je tijdperk, van een 7,7 cm-kanon tot een Patriot-batterij.
• Muren (12 hout per stuk) houden grondeenheden tegen.
• Dorpsgebouwen: 4 tot 8 soldaten, en de kerk kijkt het verst. Stort het gebouw in, dan verliest de bezetting een kwart van haar leven.

14. Luchtmacht

Vliegtuigen bouw je op het vliegveld, dat plek heeft voor 5 toestellen. Elk toestel heeft beperkte brandstof en munitie: een jager vliegt 80 seconden met 48 schoten, een bommenwerper 100 seconden met 4 bommen, en elk tijdperk komt er wat bij. Onder 20% brandstof of zonder munitie keert een toestel vanzelf terug. Met L stuur je het zelf terug om te landen. Bijtanken kost olie, herladen kost staal. Een lege tank betekent halve snelheid en halve vuurkracht.

Bommenwerpers zijn verwoestend tegen gebouwen maar kunnen niets in de lucht raken. Bescherm ze met jagers. Helikopters (vanaf 1960) zijn vliegende tankjagers. Kamikazedrones (vanaf 2000) cirkelen boven het slagveld, vallen zelf voertuigen en schepen aan en worden bij de aanval verbruikt.

15. Marine

Bouw een haven aan de kust (deels op het water). De haven neemt vis aan en bouwt de vloot:

• Vissersboten: vangen vis op visgronden en brengen die naar de haven.
• Patrouilleboten: snel en met ver zicht, later met antischeepsraketten.
• Torpedobootjagers en fregatten: begeleiden de vloot en jagen met sonar en dieptebommen op onderzeeboten.
• Slagschepen en kruisers: zwaar geschut of kruisraketten tegen schepen en tot diep in het land.
• Onderzeeboten: onzichtbaar tot een jager of fregat ze binnen 6 tegels opspoort. Na een torpedo zijn ze kort zichtbaar.
• Vliegdekschepen: drijvende vliegvelden voor 3 tot 6 toestellen. Ze bouwen zelf jagers en helikopters.
• Landingsvaartuigen: rechtsklik met landeenheden op het vaartuig om in te stappen, vaar naar de kust, en rechtsklik op het land (of U) om uit te laden.

Een kustbatterij aan je eigen kust houdt vijandelijke schepen op afstand.

16. Verkenning, radar en drones

Je ziet vijandelijke eenheden alleen binnen het zicht van je eigen eenheden en gebouwen. Vijandelijke gebouwen blijven zichtbaar als je ze eenmaal gezien hebt. Snelle verkenners zoals motoren, pantserwagens en patrouilleboten zien ver.

• Radarcentrum (vanaf 1960): scant een gebied van 11 tegels. Groene contacten tonen waar iets zit en hoe groot het is, maar niet wat het is. Daarna moet het station opladen.
• Spionagesatelliet (onderzoek bij het radarcentrum): toont 40 seconden lang alles in een gebied van 7 tegels.
• Dronebediener (vanaf 2000): lanceer de verkenningsdrone met F. Zolang hij vliegt, zit de bediener geknield. De accu gaat 80 seconden mee en de verbinding reikt 24 tegels. Bij een bijna lege accu keert de drone vanzelf terug. Met L haal je hem zelf terug.

17. Dag en nacht

Een etmaal duurt 50 minuten. Na ongeveer 29 minuten gaat de zon onder, daarna volgt een kwartier echte nacht. 's Nachts zie je eenheden zonder licht maar op 55% van je normale zichtafstand. Voertuigen, vliegtuigen en schepen voeren licht, en soldaten met zaklamp zijn zichtbaar terwijl ze lopen. Met N doe je de lichten van je selectie uit, zodat je ongezien kunt naderen. Drones met warmtebeeld en satellieten zien je toch.

18. Het Woestijnfront

Het Woestijnfront is een fictieve strijdersgroep met eigen regels:

• Goedkopere maar zwakkere strijders, een bevolkingsplafond van 120 en kampen die per stuk 10 plaatsen geven (hooguit 8).
• De werkplaats is er al vanaf 1914 en bouwt technicals (pickups met mitrailleur), raketwagens en zelfgebouwde drones.
• Saboteurs en bommenmakers graven ladingen in (X) die ontploffen onder vijandelijke grondeenheden. Vijandelijke infanterie ziet ze alleen van dichtbij.
• Raketstellingen (hooguit 4) vuren zelf op grote afstand, maar onnauwkeurig.

19. Multiplayer

Speel met 2 tot 8 spelers over je lokale netwerk. Eén speler kiest Spel hosten. De anderen zien het spel in de lijst Spellen in je netwerk, of typen het IP-adres van de host in bij Verbinden via IP (de host ziet zijn IP in de lobby). Iedereen kiest een team: teamgenoten delen hun zicht en winnen samen. Chat met Enter, ook in de lobby. Alleen de host kan pauzeren.

Het spel gebruikt UDP-poort 7777 voor het spel zelf en 7778 om spellen in het netwerk te vinden. Sta die toe in je firewall als het niet lukt. Twee spellen op één pc testen kan ook: host in het ene venster en verbind in het andere met 127.0.0.1.

20. Computerspelers

Voeg in de lobby computerspelers toe en kies per speler een moeilijkheid, team, land en strategie. De computer speelt met dezelfde regels als jij; alleen op Zeer moeilijk verzamelt hij 30% sneller.

Strategieën: Verdediger, Plaaggeest, Aanvaller, Bouwer, Luchtmacht, Blitzkrieg, Admiraal (alleen op kaarten met water) of willekeurig. Op Het slagveld lees je wat elke strategie doet.

21. Opslaan en laden

Sla een partij op via het menu (Esc of F10). De host bewaart het bestand; andere spelers kunnen het opslaan aanvragen. Bij het laden worden spelers op naam weer aan hun plek gekoppeld. Wie er niet bij is, laat zijn leger stilstaan.

22. Instellingen en prestaties

Kies in het hoofdmenu de grafische kwaliteit: Laag, Middel of Hoog. Op Hoog krijg je zachte schaduwen, omgevingsocclusie, gras dat in de wind beweegt, waterbreking en meer lichtbronnen, sporen en deeltjes. Het spel meet aan het begin van elke partij hoe vloeiend het loopt en schakelt bij minder dan 24 beelden per seconde vanzelf een stap lager. Wissel met F11 of Alt+Enter tussen venster en volledig scherm.

23. Alle sneltoetsen

Het volledige overzicht staat op Zo speel je. De belangrijkste in één oogopslag:

A aanvalsmars · S stop · H positie houden · P patrouille · R rennen of verzamelpunt · G liggen · N lichten uit · L landen of drone terug · U uitstappen/uitladen · F drone lanceren · X bom plaatsen · B bouwmenu · . werkloze ploeg · Spatie laatste gebeurtenis · Home camera terug · Delete vernietigen · Ctrl+1-9 controlegroepen.

24. Problemen oplossen

Het spel start niet of het beeld blijft zwart.

Start het spel met --rendering-driver opengl3 (zie hoofdstuk 1) en werk het stuurprogramma van je videokaart bij.

Ik zie het spel van mijn vriend niet in de lijst.

Controleer of jullie op hetzelfde netwerk zitten en of de firewall het spel toestaat op privénetwerken (UDP 7777 en 7778). Gebruik anders Verbinden via IP met het IP-adres dat de host in de lobby ziet.

Het spel loopt schokkerig.

Zet de graphics op Middel of Laag, of kies een kleinere kaart. Het spel schakelt zelf terug als het merkt dat het te traag gaat.

Mijn werkers verzamelen niets meer.

Waarschijnlijk zijn je pakhuizen vol. Bouw een nieuw pakhuis, of besteed grondstoffen. Bij ijzererts: bouw een staalfabriek.

Ik kan niet meer trainen.

Je zit aan je bevolkingsgrens. Bouw huizen. Het maximum is 200 (Woestijnfront 120).

Mijn vliegtuigen keren steeds terug.

Hun brandstof of munitie is op. Zorg voor olie en staal om bij te tanken en te herladen, en voor vrije plek op een vliegveld.

Iets werkt niet zoals het hoort.

Meld het via het meldformulier. Voeg een screenshot, een opgeslagen partij of het logbestand toe. Dat helpt ons het snelst.